اهمیت تامل روی منابع تخصیص داده‌شده برای توسعه فردی و گذران زمان

زمان تقریبی مطالعه: ۵ دقیقه.

مدل ذهنی

سال‌ها پیش در یک جمع دوستانه، پیرامون این موضوع گپ می‌زدیم که «جدا از علمای پرافتخار اسلام، در باره‌ی دانشمندان بزرگ غیر مسلمان چگونه می‌توان قضاوت کرد؟؛ آنهایی که بزرگترین اختراعات را به‌ثبت رسانده‌اند و اکتشافاتی مهمی انجام داده‌اند؛ اختراعات و اکتشافاتی که زندگی‌یی انسان‌ها را در مقیاس گسترده دیگرگون کرد. ‘آیا آن‌ها به بهشت خواهند رفت، یا دوزخ؟ یادم می‌آید دوستی با این فرموده حرفش را آغاز کرد:

‘إنما الأعمال بالنیات’ و ادامه داد ‘نتیجه‌ی کارهای ما بر اساس نیت‌های ما سنجیده می‌شود؛ هرکاری بدون نیت رضای خداوند – اگر هم سودمند باشد – در دنیایی دیگر پاداشی نخواهد داشت؛ هر کاری!’»

از آن زمان سال‌ها می‌گذرد و دیگر حرفی در این رابطه به میان نیامده بود؛ تا اینکه امروز، در یک جمع دوستانه‌ی دیگر با دوستان تازه، نشسته بودیم و باهم گپ می‌زدیم، یکی از بچه‌ها در میان حرف اش این طور گفت:

«گُل نشده بود، داور گُل اعلان کرد، زمانی که گپ بالا کشید، داور برای دفاع از خودش گفت: ‘إنما الأعمال بالنیات؛ مهم این نیست که گُل شده یا خیر؛ مهم اینجاست که نیت‌اش چی بوده!’» همه خندیدیم.

اندکی نگذشت که خود را در حال مقایسه‌ی این دو گفته یافتم: گفته‌ی این دوست و آن دوستِ سال‌ها پیش. فهمیدم این مقایسه بی‌اختیار و ناخودآگاه در ذهنم شکل گرفته است؛ از این‌رو بی‌خیالش شدم و همین‌طور امروز هم گذشت.

درست قبل از نوشتن این نوشته، کتاب جز از کل را می‌خواندم. وقتی که از مطالعه فارغ شدم، باخود گفتم بد نیست یک ارزیابی کوتاهی از خود داشته باشم؛ از خواندن این کتاب چی دست‌گیرم شد؟ مطمئن بودم، این ارزیابی دقیق نیست؛ دشوار است همه‌ی معیارها را در نظر بگیرم و شاید هم اصلا انجام این کار به‌صورت دقیق ممکن نیست.

مدل ذهنی
منبع این عکس  |  در مورد عکس‌های که منبع آن ذکر نمی‌شود اینجا بخوانید.

با آن هم، کارم را ادامه دادم – فکر کنم ما اینطوری هستیم: خیلی از کارهای غیر سودمند را که نتیجه‌ای آن با اندکی خطا قابل پیش‌ببنی است و مثل روز روشن است که به منابع اختصاص‌داده‌شده‌اش نمی‌ارزد، ادامه می‌دهیم و شاید هم در این طور مواقع احساسات ما بر منطق ما غلبه می‌کند. به هر صورت، کارم با ورق زدن بخش خوانده‌شده‌ی کتاب ادامه یافت. با دقت به عبارات و جمله‌های هایلایت‌شده می‌نگریستم.

نتیجه شگف‌انگیز بود – تقریبا همه‌ی واژه‌ها، اصطلاحات، عبارات و جملات مهم هایلایت شده بود؛ اما مهم از کدام جنبه؟

متوجه شدم واژه‌های هایلایت شده‌، که جدید بوده‌اند؛ اصطلاحات نشانی شده، که جذابیت داشته‌اند؛ عبارات و جمله‌های علامت‌گذاری شده‌، که تشبیه یا استعاره‌ای در خود جا داده‌اند؛ و در یک کلام، چیزی نشانی شده بود که به دردِ تقویت مهارت «تسلط کلامی» می‌خورد‌، همین!

احتمالا قصد اصلی نویسنده رساندن پیامی بوده است؛ پیامی در جهت بهبود رفتار اجتماعی، ازدیاد آگاهی فردی و تغییر مدل ذهنی برای برداشتن قدمی هرچند کوچک به سوی جهانی بهتر و یا هر پیامی دیگر. اما برای من واژه‌ها، تشبیهات و استعاره‌ها بیشتر مورد توجه واقع شده بود؛ چرا؟

برای پیدا کردن پاسخ این «چرا» به فکر رفتم. یادم آمد، از طریق متمم با این کتاب آشنا شدم (+) و این اتفاق دقیقا زمانی افتاد که درس‌های تسلط کلامی را می‌گذراندم. آن زمان، ‌به‌دنبال منابعی برای افزایش مهارت تسلط کلامی می‌گشتم. به محض مطالعه‌ای متن‌های انتخاب‌شده از داخل این کتاب، شاید هم اشتباه – ولی ابربرچسب مرتبط با تسلط کلامی را روی آن ثبت کردم. و احتمالا، مطالعه‌ی این کتاب را با همین نیت آغاز کرده بوده‌ام.

امشب هم دارد می‌گذرد و من هم، بعد از گذشت این سال‌ها، حالا بیشتر از پیش به قطعیتِ صحت فرموده‌ای چند سال پیش آن دوست مردد ام و سعی‌ام اینست که به درستی پیام پشت لطیفه‌ی این دوست نیز به دیده‌ی شک بنگرم.

علاوه بر دو مورد بالا، فکر می‌کنم بهتر است هرازچندگاهی روی منابعی که به‌منظور توسعه فردی‌مان انتخاب می‌کنیم و زمانی را که برای سرگرمی و گذران وقت خویش اختصاص می‌دهیم، تاملی داشته باشیم. و مهمتر از همه، به‌نظر می‌رسد، مدل ذهنی‌ای پشت تصمیم‌های ما، نیت‌های پشت آغاز‌های ما و عینک‌های جلوی چشمان ما نیاز به توسعه، ارزیابی و دسمتال کشیدنِ مرتب و همیشگی دارد.

(مطلب مرتبط با این نوشته: در جست‌وجوی عینک شفاف‌تر برای تصمیم‌گیری بهتر)

پی‌نوشت ۱: یادآوری فرموده‌ای چند سال پیش آن دوست و گفته‌ی امروز این دوست من صرفا جهت خلق تصویر واضح‌تر از پیام نوشته بود و صحت و سقم آن مورد بحث نیست.

پی‌نوشت ۲: قطعا نحوه‌ی معرفی کتاب جز از کل در بخش پاراگراف فارسی متمم موضوع اصلی بحث ما نمی‌باشد. بلکه در اینجا من برداشت خود را نسبت به کتاب در آن زمان با درنظرداشت شرایط آن وقتِ خودم گفتم. من به متمم به‌عنوان یک منبع معتبر و مهم در زمینه‌ی توسعه فردی درمیان منابع فارسی می‌بینم و فعلا هم در آن محصل‌ام (+).

احتمالا یادآوری این پی‌نوشت‌ها برای خوانندگان دائمی بلاگ منطقی نباشد. اما شاید یادآوری آن برای رفع سوتفاهماتی – که ممکن برای خواننده‌ای جدید ایجاد شود – تهی از سود نباشد.

1
0

2 کامنت برای “اهمیت تامل روی منابع تخصیص داده‌شده برای توسعه فردی و گذران زمان”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *